Świnoujście. Niezwykła historia 44 wysp

Czytaj dalej
Fot. Zbiory Dr Józefa Plucińskiego
Joanna Maraszek

Świnoujście. Niezwykła historia 44 wysp

Joanna Maraszek

Mówiąc o Świnoujściu, myśli się głównie o wyspie Uznam i dawnym Cesarskim Uzdrowisku. Ale niezwykłą historię miasta stanowią także, a nawet głównie, opowieści o pozostałych wyspach.

Świnoujście ma dziś jedno centrum, ale naturalnie jest podzielone na trzy części. Stanowią je trzy wyspy. To: Uznam, Wolin i Karsibór.

- Wyspa Karsibór jest jedną z trzech zamieszkałych wysp Świnoujścia - mówi Barbara Adamczewska, dyrektorka Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu. - Dawniej stanowiła część wyspy Uznam. W czasie przekopywania Kanału Cesarskiego, dziś Piastowskiego, w latach 1874 - 1880 odcięto część wyspy wraz z mieszczącą się tam osadą, tworząc w ten sposób nową wyspę o powierzchni 14 km kw.

Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII wieku.

Niezwykła osada

- W dokumentach wieś występuje pod nazwą Karsibour, Caseburg, Kaseburg - mówi Barbara Adamczewska.

To miejsce obfitowało w ciekawe zdarzenia i historię. Chociażby w maju 1373 roku odbyło się tu spotkanie książąt szczecińskich z biskupem kamieńskim Filipem Renbergiem.

- Podpisano wtedy sojusz wojskowy i układ potwierdzający wspólną własność krain pomorskich - wyjaśnia dyrektorka świnoujskiego muzeum.

Na wyspie znajduje się piękny, gotycki kościółek, który wybudowano w XV wieku.

- W 1826 roku do zachodniej części kościoła dobudowano wieżę i wydłużono nawę - opowiada Barbara Adamczewska. - We wnętrzu znajduje się też zabytkowy XV-wieczny ołtarz i ambona z XVIII wieku.

W połowie XIX wieku wieś zamieszkiwało już 1200 osób, a oprócz kościoła znajdowały się: dwie szkoły, trzy wiatraki, dwa młyny, a także: 164 domów mieszkalnych, 120 chałup robotników i rybaków.

Karsibór do dziś jest dzielnicą o charakterze rolniczym. W 1939 roku został przyłączony do Świnoujścia.

- Warto tu zobaczyć nie tylko kościółek i stare chaty kryte strzechą, z których jedna, przy ulicy Wierzbowej nr 7 ,jest wpisana do rejestru zabytków, ale i zabytkowy cmentarz z XVIII wieku, ale także pozostałości po dawnej bazie łodzi podwodnych - mówi pani dyrektor.

Na wschód od wyspy rozciąga się kraina ponad 40 wysepek, gdzie na jednej z nich Karsiborskiej Kępie utworzono rezerwat Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków.

Przytór

Karsibór, to jedna z dzielnic o ciekawej historii, jednak przybrzeżnych wiosek jest znacznie więcej. To chociażby Przytór, na wyspie Wolin, zamieszkały przez około tysiąc osób.

- Znajduje się tu kościółek neogotycki z XIX wieku - mówi Barbara Adamczewska. - Osadnictwo na tym terenie występowało już w X wieku. To właśnie wzmianki z tego okresu dotyczą istniejącego tu grodu obronnego. W pierwszej połowie XIV stulecia znajdował się tu zamek książęcy, a także książęca komora celna, zniszczone w XV stuleciu. Osadnicy zajmowali się tu głównie rybołówstwem, hodowlą bydła i uprawą roli.

- W pierwszej połowie XIX wieku przybyli tu w ramach zasiedlania koloniści z Holandii.

Na początku XIX wieku, jako folwark, założono pobliskie Łunowo. Powstało w układzie ulicówki z przewagą domów murowanych z cegły, otynkowanych, krytych dachówką ceramiczną, tworzących dwubudynkowe zagrody.

Chorzelin, inna część Świnoujścia, powstał w wyniku rozbudowy portu.

- Pierwszą wzmiankę o nim, jako Nordhafen, znajdujemy w 1739 roku, kiedy to umocniono wschodni brzeg tworząc nabrzeże wraz z falochronem wschodnim - wyjaśnia pani dyrektor. - Na tym brzegu, na wzniesieniu rozpalano ognisko, które pełniło rolę latarni. W tym samym miejscu w 1828 roku ustawiono latarnię stalową, a w latach 1857-59 postawiono murowaną latarnię, wówczas najwyższą w świecie.

W latach 1908-39 wybudowano tu Fort Gerharda. Od XIX wieku osada rozwijała się, jako kurort.

- W latach 20-tych XX wieku istniały tu kąpieliska: męskie, damskie i rodzinne - mówi pani dyrektor. - Funkcjonował też liczne pensjonaty, hotele i restauracje.

W 1928 roku Chorzelin włączono w okręg Warszowa.

- Łącznie zamieszkiwało tam 2600 mieszkańców - mówi Barbara Adamczewska. - Osiedle to całkowicie wyburzono w 1966 roku. Teren zaś został przeznaczony pod budowę Świnoportu.

Ważne miejsce

Miasto, choć niewielkie w tamtym okresie, kryje wiele tajemnic i ciekawych opowieści.

Wraz z rozwojem turystyki powstały urządzenia kulturalne i sportowe. W 1861 roku na nowo otwartym stadionie odbyły się wyścigi konne. Od 1859 roku Świnoujście posiadało też teatr. W roku 1939 czynnych było 38 hoteli, 153 pensjonatów, 12 kortów tenisowych. Odbywały się tu Międzynarodowe Turnieje Tenisowe. Liczba turystów i letników sięgała ponad 600 tysięcy, natomiast liczba mieszkańców wynosiła około 40 tysięcy z czego połowę stanowiło wojsko.

Zmieniał się też wygląd świnoujskiego portu. Powoli przekształcał się z handlowego na bazę wojskową. Wzrastała jego rola, jako ważnego punktu strategicznego. Od 1856 roku stacjonował tu garnizon wojsk. Utworzono komendanturę wojskową.

Joanna Maraszek

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

plus.gs24.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2022 Polska Press Sp. z o.o.